Tomaszów oddał hołd kobiecie, która za pomoc Żydom zapłaciła życiem

W Tomaszowie Mazowieckim poranny dźwięk mszy szybko przeszedł w ciszę pod obeliskiem, gdzie pamięć o Karolinie Juszczykowskiej znów stała się bardzo konkretna. Tego dnia nie chodziło o wielkie deklaracje, lecz o kwiaty, minutę ciszy i obecność ludzi, którzy przyszli oddać cześć kobiecie skazanej przez Niemców za pomoc Żydom. W centrum uroczystości znalazła się historia tomaszowianki, która w czasie okupacji wybrała odwagę zamiast obojętności. To właśnie ona nadała obchodom ciężar większy niż sam ceremoniał.

• Msza przy Słowackiego otworzyła dzień pamięci o odwadze
• Pod obeliskiem wróciła historia Karoliny Juszczykowskiej
• Od Tomaszowa przez Piotrków do wyroku w III Rzeszy

Msza przy Słowackiego otworzyła dzień pamięci o odwadze

Uroczystości rozpoczęły się 24 marca o godzinie 9 w kościele pw. NMP Królowej Polski przy ul. Słowackiego. Potem uczestnicy przeszli do obelisku z tablicą poświęconą Karolinie Juszczykowskiej, stojącego w parku im. Juliana i Stefanii Tuwimów. Ten marsz od świątyni do miejsca pamięci nie był tylko formalnym ciągiem dalszym obchodów – dobrze pokazał, że miejska pamięć o wojennej historii wciąż ma swój stały punkt na mapie.

W ceremonii wzięli udział przedstawiciele władz miasta i powiatu, służb mundurowych, szkół, organizacji społecznych, instytucji oraz mieszkańcy. Honorową wartę przy obelisku wystawili żołnierze 25 BKP i strzelcy. Całość dopełnił występ Leny Mierzwy, podopiecznej Anny Gnatek z Miejskiego Centrum Kultury, która wykonała utwór „Taki kraj”. Była też minuta ciszy, poświęcona nie tylko Karolinie Juszczykowskiej, lecz także wszystkim Polakom i polskim Żydom zamordowanym podczas okupacji niemieckiej.

Pod obeliskiem wróciła historia Karoliny Juszczykowskiej

Przy pomniku wybrzmiała historia, która przez lata pozostawała bolesnym, ale ważnym rozdziałem tomaszowskiej pamięci. Karolina Juszczykowska mieszkała w czasie wojny przy ul. Niebrowskiej 30. Gdy w pierwszych dniach czerwca 1944 roku wracała z pracy, zaczepiło ją dwóch młodych mężczyzn. Podali się za miejscowych Żydów i poprosili o schronienie, obiecując skromne, regularne wynagrodzenie. Trudna sytuacja materialna sprawiła, że zgodziła się ich przyjąć.

Przez około sześć tygodni mężczyźni spali na podłodze, a kiedy robiło się niebezpiecznie, chowali się w piwnicy. Karolina Juszczykowska zapewniała im jedzenie i dach nad głową. 23 lipca 1944 roku Niemcy otoczyli budynek, ale nie z powodu poszukiwania ukrywających się osób. Na miejscu przypadkowo odnaleziono Żydów, którzy zostali rozstrzelani. Juszczykowską aresztowano, a jej dwudziestoletnią córkę Bronisławę skierowano na roboty przymusowe do Niemiec.

Od Tomaszowa przez Piotrków do wyroku w III Rzeszy

Dalsze losy tomaszowianki pokazują, jak bezwzględnie działał niemiecki aparat terroru. 10 sierpnia trafiła do Piotrkowa Trybunalskiego, gdzie czekała na proces. 23 sierpnia niemiecki Sąd Specjalny skazał ją na karę śmierci. Na początku września przewieziono ją w głąb III Rzeszy i osadzono w obozie jenieckim Rodgau-Dieburg. Wyrok wykonano 9 stycznia 1945 roku w więzieniu Preungesheim we Frankfurcie nad Menem przez zgilotynowanie.

Pamięć o niej nie zniknęła. 17 maja 2011 roku Instytut Yad Vashem nadał Karolinie Juszczykowskiej tytuł „Sprawiedliwej wśród Narodów Świata”. Z kolei obelisk w parku im. Juliana i Stefanii Tuwimów odsłonięto w 2020 roku w ramach projektu Instytutu Pileckiego „Zawołani po imieniu”, poświęconego Polakom zamordowanym przez Niemców za pomoc Żydom. Dzięki temu historia jednej tomaszowianki nie została zamknięta w archiwum – wraca tam, gdzie toczyło się jej codzienne życie i gdzie dziś można się nad nią zatrzymać choćby na chwilę.

na podstawie: UM Tomaszów Mazowiecki.